Eba Haber

Abit Yaşaroğlu-Dünya Bülteni / Tarih Servisi

Muarızlarının iftiralarıyla Tire’ye sürülen Şanizade, bir yandan yerinin doldurulmasının (dile kolay, tam 7 dil bilen bir  insandan bahsediyoruz) ne denli zor olduğunun net bir biçimde anlaşılmasıyla, beri yandansa başta Padişah olmak üzere bazı etkili figürlerin alime yapılan isnatların temelsiz olduğuna kani olmaları yüzünden, kısa zamanda affedildi.

Af fermanını evine getiren görevlinin yaptığı trajik hata, bir ahmaklık olarak tarihteki yerini almıştır. Gece geç vakit Şanizade’nin evine ulaşan görevli, ‘affına’ anlamına gelen ‘ıtlakına’ diyeceğine yanlışlıkla öldürülmesi manasındaki ‘ıtlafına’ deyiverince, karşısındakinin idam fermanını taşıdığını zanneden Ataullah Efendi’nin yorgun zihni ve bedeni bu gerilimi kaldıramamış, Şanizade kalp krizinden vefat etmişti. Habercinin ikinci kez düzelterek yaptığı tebligat sırasında Şanizade ne yazık ki artık yaşamıyordu. Dehası ve çalışkanlığı yüzünden muasırlarınca çok kıskanılan ve sevilmeyen Şanizade, başarılarının bedelini iftiralara uğramakla, hak ettiği makamlara gelememekle, sürülmekle ve bütün bunların bünyesinde yol açtığı derin tesirler yüzünden, daha çok şeyler üretebileceği bir yaş olan 55’inde terk-i dünya ederek ödemiştir. Onun erken ölümünün yol açtığı süreç, bugün hâlâ yaşadığımız kimi sıkıntıların da temelini oluşturur.

Şanizade Ataullah Efendi kimdir?

19. yüzyılın önde gelen hekim, müderris ve tarihçilerindendir. Bir süre vakanüvislikte bulunmuş, dört ciltlik Şanizade Tarih-i Osmani’yi yazmıştır. Aynı zamanda bir tıp bilgini olan Şanizade, İbni Sina’nın –el Kanun adlı eserinden etkilenerek Hamse (Beş Yapıt) adında cerrahlığa ait hacimli bir eser yazmıştır. Bu eser modern tıp alanında yazılan ilk eser kabul edilmektedir.

Arapça, Farsça, Fransızca, İtalyanca, Latince ve Rumca bilen Sanizade, resim ve müzikle de uğraşmış, yazdığı şiirlerini divanında toplamıştır. 1826’da trajik bir şekilde vefat etmiştir.